Mudanya Mütareke Müzesi’nin duvarında çerçeve içinde bir tablo asılıdır. Bu tablo bir resim değildir. Ziraat Memuru Yusuf Bey’in kız kardeşinin göz nuru dökerek emek emek atlas kumaşa işlediği hat sanatının bir örneği olan iki mısradır. Bu beyit duvara asılı bir süs objesi olarak kalmamış bir milletin kurtuluş mücadelesinin özeti olmuştur.

Mütareke görüşmelerinin çok çetin geçtiği dönemde bir dinlenme sırasında delegeler Türk kahvelerini yudumlarken General Harington duvarda asılı duran levhadaki yazının anlamını İsmet Paşaya sorar. Levhada

“Hak tecelli eyleyince her işi asan eder

Esbabını halk edip lahzada ihsan eder.”

Dizeleri nakışla işlenmiştir. Bunu günümüzün Türkçesine çevirecek olursak

“Ölüm emri geldiğinde Allah her işi kolaylaştırır

Sebeplerini yaratıp sonuçlarını anında bağışlar.”

şeklindedir. Ancak dizeleri bir başka şekilde de yorumlamak mümkündür. Çünkü edebiyat sanatında bir şiir değişik birkaç şey ifade eder. Yani yaşanılan ortamın şartlarına uygun olarak yorumlanabilir.

“Bir hak ortaya çıkınca Allah her şeyi kolaylaştırır

Sebeplerini yaratarak sonuçlarını anında bağışlar.”

beyti bu şekilde de tercüme edebiliriz. İşte İsmet Paşa bu şekilde bir tercüme yaparak aşağıdaki açıklamayı eklemiştir.

“Kurtuluş savaşımızdaki haklı davamızı Allah düzenleyerek ve sebeplerini yaratarak yani güçlü düşmanlar yenilgiye uğratılarak Mudanya Mütarekesine gelinmiştir. Allah bunun sonuçlarını anında bağışlayacaktır. Bundan kaçış olamaz.”

General Haringtonun sorusunu İsmet Paşa bu şekilde cevaplandırarak diplomasi dehasını bir kere daha ortaya koymuştur. Bütün bu deha gösterilerinin sonucundadır ki Mustafa Kemal Mütarekenin imzalanmasından hemen sonra İsmet Paşayı Dışişleri Bakanı yaparak bir çok kişinin isminin anıldığı heyet başkanlığına onu layık görerek Lozana göndermiştir.

A. Ateş GÜRMAN